نکات حقوقی و اجرایی نقل و انتقال خودرو


خرید و فروش خودرو یکی از رایج ‌ترین معاملات روز است. لذا لازم است که شهروندان از زوایای حقوقی و اجرایی معاملات مطلع باشند تا دچار خسران نگردند. این مقاله سعی دارد به تشریح این نکات مهم بپردازد.

در هر معامله ی خودرو می بایست این مراحل سپری شوند:

  1. بازدید و کارشناسی فنی
  2. تهیه قرارداد (مبایعه نامه)
  3. مراجعه به مراکز تعویض پلاک نیروی انتظامی
  4. مراجعه به دفتر اسناد رسمی و ثبت سند قطعی
  5. اگر خودرو بیمه بدنه دارد، مراجعه به نماینده بیمه مربوط و تهیه الصاقیه تغییر مالکیت.

مرحله اول: بازدید و کارشناسی خودرو


کارشناسی فنی

اولین گام پس از مذاکره اولیه جهت خرید خودرو، بازدید خودرو است. در کارشناسی خودرو، لازم است کارشناس خودرو از نزدیک به دقت خودرو و مدارک آن را بازدید و نظر کارشناسی ‌خویش را به خریدار اعلام نماید. به خریداران محترم تاکید می شود به هیچ وجه خود به تنهایی خودرو را کارشناسی نکنید، زیرا جزئیات خودرو که هر کدام می توانند در قیمت خودرو اثر گذار باشند، بسیار زیاد و ریز بوده و لذا به بررسی کارشناس خبره نیاز دارد. چنانچه خودرو را پسند کرده اید، پس از اطمینان از وجود و صحت تمامی مدارک خودرو، حتی الامکان از دو کارشناس (صافکار و مکانیک) برای کارشناسی خودرو استفاده کنید.

کارشناس صافکار به شما درباره تصادف‌ها و رنگ‌شدگی‌ها و تعویض ‌های قطعات بدنه اطلاعات می‌دهد. کارشناس مکانیک هم شرایط فنی خودرو را برایتان شرح می‌دهد. دقت کنید که صافکار باید به بدنه خودرو دست بکشد، تک تک درهای ماشین را باز و بسته کند، با ناخن روی رنگ جاهای مختلف ضربه بزند، و چه بهتر که دستگاه تست ضخامت رنگ داشته باشد (برای تشخیص رنگ شدگی و بتونه‌کاری). اگر خودروی انژکتوری می‌خرید، کارشناسی خودرو بدون دستگاه دیاگ بی‌فایده است. پس اگر کسی گفت خودرو را کارشناسی می‌کنم و دیاگ را به خودرو متصل نکرد، به نتیجه کارشناسی‌اش اعتماد نکنید.

مرحله دوم: قرارداد (مبایعه نامه)


مانند دیگر معاملات میان افراد، در نقل و انتقال خودرو نیز، فروشنده و خریدار باید قراردادی میان خود داشته باشند که ضمن آن طرفین، با قید مشخصات کامل خودرو، وعده و زمان تنظیم سند را به طور کامل مشخص می‌کنند. قرارداد مذکور باید جامع و در بردارنده منافع فروشنده و خریدار و تمام نکاتی باشد که ممکن است عدم درج در آینده باعث بروز اختلاف گردد. برند، مدل، رنگ، میزان کارکرد، وسایل موجود خودرو، تک سوخت یا دو گانه سوز بودن آن و ...، تعهدات طرفین نظیر قیمت تمام شده و نحوه و مراحل پرداخت آن از سوی خریدار، زمان تحویل خودرو( به همراه بیمه شخص ثالث و کارت سوخت و ابزار آن و ...) از سوی فروشنده به خریدار، توافق بر زمان و نحوه تعویض پلاک خودرو، تکلیف فروشنده به پرداخت کلیه بدهی‌های خودرو اعم از عوارض سالانه شهرداری (مخصوص سواری و وانت دوکابین) و مالیات (مخصوص کلیه وانت ‌ها و سواری‌ های کار)، زمان حضور در دفترخانه و هر آنچه که عرف جهت منافع هر دو نفر ایجاب می‌کند.

مرحله سوم: تعویض پلاک خودرو


پس از تنظیم قرارداد خصوصی میان فروشنده و خریدار، اولین گام در رسمی نمودن معامله آن است که دو طرف به همراه خودرو مورد معامله (قبل از حضور در دفاتر اسناد رسمی)، به مراکز تعویض پلاک مراجعه کرده و در آنجا ضمن ارائه مدارک و مستندات، اقدام به فک پلاک قبلی خودرو و نصب پلاک جدید برای خریدار، نمایند. آنچه جهت ارایه به کارشناسان این مراکز لازم است شامل مدارک شناسائی فروشنده و خریدار، برگ سبز خودرو، بنچاق به نام فروشنده ( بنچاق قطعی منقول) و برگ کمپانی، معاینه فنی، مدارک مربوط به احراز آدرس و محل سکونت خریدار (نظیر سند منزل یا اجاره نامه با کد رهگیری و قبوض برق و تلفن به نام خریدار یا بستگان درجه اول وی، البته در رویه موجود مراکز تعویض پلاک، اگر خریدار برای اولین بار اقدام به اخذ پلاک می‌کند نیازی به موارد مذکور در احراز محل سکونت وی نیست).

تعویض پلاک خودرو

اگر فروشنده یا خریدار یا هر دو، نخواهند و یا نتوانند جهت تعویض پلاک حضور یابند، می‌توانند با مراجعه به دفتر خانه، تقاضای تنظیم وکالت جهت تعویض پلاک نمایند. که این موضوع به دو صورت ممکن است:

1- تنظیم وکالت کاری و تعویض پلاک:در این صورت با امضای وکالت از سوی فروشنده خریدار به عنوان نماینده و وکیل وی (و بدون نیاز به حضور فروشنده) به مراکز تعویض پلاک مراجعه و مراحل قانونی را انجام داده و پس از تعویض پلاک خودرو، مجددا – به همراه فروشنده- جهت تنظیم سند قطعی خودرو به دفترخانه مراجعه می‌کنند. (در این حالت فروشنده جهت امضای سند قطعی مجددا باید در دفتر خانه حضور یابد.)

2- تنظیم وکالت فروش خودرو: که با امضای فروشنده، دیگر نیازی به حضور وی در مراکز تعویض پلاک و پس از آن، در دفتر خانه، نیست و تمامی مراحل توسط وکیل (خریدار) انجام می‌شود. البته با تنظیم وکالت، مطابق عرف، شخصی که جهت حضور در مراکز تعویض پلاک عذری دارد از عهده هزینه وکالت بر می‌آید.

به دو دلیل پیشنهاد می‌گردد شهروندان حتی‌الامکان از خرید و فروش وکالتی پرهیز کنند. اول اینکه قانون جدید رسیدگی به تخلفات راهنمایی و رانندگی مسوولیت‌های ناشی از تخلفات را متوجه صاحب پلاک خودرو دانسته و به حساب وی منظور می‌دارد. ( پس در صورت تنظیم هر گونه وکالت نیز روش صحیح آن است که، ضمن توافق با یکدیگر، فروشنده با درج مدت زمان مناسب جهت تعویض پلاک در وکالتنامه، خریدار را ملزم به تسریع در فک پلاک نماید. همچنین فروشنده از اعطای حق توکیل به خریدار، خودداری کند.) دوم اینکه دوام اعتبار وکالت در قوانین منوط به شرایطی است که گاه از حیطه اختیارات فروشنده و خریدار خارج است. فوت فروشنده(موکل) یکی از این موارد است که موجب تزلزل اعتبار وکالت شده و از آنجایی که در رویه حال حاضر سیستم ثبت آنی معاملات در دفاتر اسناد رسمی، پس از فوت فروشنده امکان تنظیم سند برای خریداری که با اخذ وکالت اقدام به تعویض پلاک نموده است، نمی‌باشد، لذا خریدار متحمل ضرر و زیان خواهد شد.

مرحله چهارم: تنظیم سند قطعی در دفاتر اسناد رسمی


مطابق ماده 29 قانون جدید، پس از تعویض پلاک خودرو، فروشنده و خریدار باید با مراجعه به دفاتر اسناد رسمی سند قطعی خودرو را تنظیم و امضا کنند و «برگ سبز خودرو به هیچ عنوان سند مالکیت خودرو محسوب نمی‌شود.»

مدارک مورد نیاز برای معامله خودرو

جهت نقل و انتقال یک خودرو، به مدارک مختلفی نیاز است. همان طور که گفته شد، هنگام بازدید و کارشناسی خودرو می بایست مدارک خودرو روئیت شده و از وجود و صحت تمامی آنها، اطمینان حاصل کنید.

مدارک یک خودرو جهت نقل و انتقال عبارتند از:

- کارت خودرو و برگ سبز:

این دو تا، اسناد اصلی شناسایی مالکیت خودرو از دید نیروی انتظامی هستند. فارغ از هر سند دیگری، خودرو متعلق به کسی است که برگ سبز (و کارت خودرو) به نام اوست. بنابراین در صورت بروز اختلاف طرفین معامله، هر سند دیگری دال بر معامله داشته باشید، بدون حکم قضایی (یعنی دادگاه)، تبدیل به حکم توقیف خودرو نخواهد شد. معامله در لحظه‌ای قطعی می‌شود که برگ سبز انتقال یابد. ضمنا تغییرات مهم خودرو، مثل تعویض موتور، در برگ سبز قید می‌شود.

مدارک خودرو

- برگه کمپانی:

این مدرک در حقیقت فاکتور فروش خودرو است و نشان می‌دهد فلان خودروساز در فلان تاریخ این خودرو را با چه شماره موتور، و چه شماره شاسی به چه کسی و با چه قیمتی فروخته است. خودروهای لیزینگی، روی برگه کمپانی‌شان قید می‌شود که سند در رهن کمپانی است و مالک، حق ندارد بدون تسویه حساب با خودروساز، خودرو را بفروشد.

- سند قطعی:

در اولین معامله هر خودرو، یعنی زمانی که کسی مستقیما از خودروساز خرید می‌کند، چیزی به اسم سند وجود ندارد. اما برای معامله ‌های دوم و بیشتر، سند قطعی که سربرگ قوه قضاییه و مهر برجسته دارد و در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می‌شود، صادر می شود. اگر نام قید شده روی برگه کمپانی، با نام روی برگه سبز یکی باشد، نیازی به سند قطعی نیست. در غیر این صورت، باید سند قطعی وجود داشته باشد که نشان دهد مالک فعلی خودرو، با مالک قبلی تسویه حساب کامل را انجام داده و معامله تحت نظارت قوه قضاییه، انجام شده است. از اختلاف نظرهای نیروی انتظامی و قوه قضاییه در خصوص مالکیت خودرو، نیروی انتظامی، سند خودرو و برگ سبز است. قوه قضاییه دارنده سند را مالک خودرو تلقی می کند در حالی که ملاک مالکیت خودرو برای نیروی انتظامی برگ سبز خودرو است. پس لازم است در نقل و انتقال خودرو هم سند قطعی و هم برگ سبز خودرو را مهم بدانید.

- بیمه شخص ثالث:

یکی از مدارک دیگر خودرو بیمه شخص ثالث و بیمه بدنه در صورت وجود است. که باید آنها را روئیت و پس از معامله تحویل گرفته و بیمه بدنه را بنام خویش انتقال دهید.

- مدارک شناسایی و وکالت:

فروشنده خودرو در لحظه بازدید باید کارت ملی خود را ارائه دهد و اگر شخصا مالک خودرو نیست، باید وکالت تام محضری در امور معامله خودرو داشته باشد. این وکالت باید شامل دو قسمت «شماره گذاری» و «تنظیم سند قطعی» باشد. برای مالکانی که خارج از کشور زندگی می‌کنند، وکالت ‌نامه باید مهر تایید وزارت خارجه داشته باشد.

- مفاصا حساب عوارض شهرداری:

هر خودرو بسته به نوع و کاربری و ابعاد، هر سال باید مقداری عوارض به شهرداری پرداخت کند.

- برگه عدم خلافی:

مالک پلاک فعلی، باید تمامی جرائم پلیس راهور مربوط به خودرو را پرداخت کند و برگه عدم خلاف را ارائه دهد.

- مدارک احراز محل سکونت خریدار:

برای هر پلاک، یک بار باید محل سکونت محرز شود. چنانچه قبلا پلاک داشته‌اید، تعویض پلاک بدون این مدرک هم امکان پذیر است؛ اما در حالت کلی باید مدرک احراز محل سکونت خریدار(سند خانه یا اجاره ‌نامه یا دفترچه بیمه تأمین اجتماعی یا گواهی اشتغال به تحصیل یا قبوض آب، برق، گاز، تلفن) به نام خریدار یا بستگان درجه یک ایشان ارائه شود.

بهتر آن است که خریدار این مدارک را تا زمان تحویل خودرو به وی، از فروشنده مطالبه کند و فروشنده موظف به تسویه کامل آن است. (عدم خلافی از طریق مراکز پلیس +10 و مالیات از طریق دفاتر پیشخوان دولت قابل پرداخت و تسویه است) هزینه‌های تنظیم سند خودرو در دفاتر اسناد رسمی سراسر کشور یکسان و براساس جداول مالیاتی می‌باشد. این هزینه‌ها «حق الثبت و مالیات نقل و انتقال (ویژه دولت) و حق‌التحریر (مخصوص دفترخانه)»، است که برای هر خودرو و با هر مدل، مبلغ متفاوتی می‌باشد و براساس عرف موجود پرداخت سهم دولت به عهده فروشنده و پرداخت حق دفترخانه برعهده دو طرف معامله (بالمناصفه) می‌باشد؛ مگر فروشنده و خریدار توافقی به غیر آن کرده باشند که در اینصورت عمل به توافق در اولویت بوده و محترم خواهد بود.

مرحله پنجم: انتقال بیمه


بیمه شخص ثالث مربوط به خودرو است و پس از معامله و نقل و انتقال خودرو، اعتبار آن همچنان برقرار است. اما بیمه بدنه، مربوط به شخص است و برای اینکه بتوانید از مزایای آن پس از انتقال مالکیت خودرو استفاده کنید، باید به نام مالک خودرو باشد. اگر چنین نباشد، موسسات بیمه خسارت احتمالی شما را پرداخت نمی‌کنند. بنابراین، پس از ثبت سند قطعی، اگر خودرو بیمه بدنه دارد، باید با مراجعه به نمایندگی بیمه و پرداخت مابه‌التفاوت تخفیف بیمه، یک الصاقیه ثبت نمایید.

جهانشاه شکری

" دانشجوی دکتری حقوق جزا و مدرس دانشگاه هستم و در زمینه انتشار مقالات حقوقی با سایت خودرو بان بان همکاری می کنم."

- جهانشاه شکری

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید